قال ابن الجوزي ( تلبيس إبليس: 447) ‏عن يحيى بن معاذ يقول: «اجتنب صحبة ثلاثة أصناف من الناس العلماء الغافلين والفقراء المداهنين والمتصوفة الجاهلين».
امام ابن جوزی در کتاب "تلبیس ابلیس" آورده: از يحيي بن معاذ نقل است كه فرمود: «از صحبت سه گروه بپرهيزيد: عالمان غافل، فقيران تملق گو و صوفیان جاهل».

حکم رهبانیت در اسلام

در اسلام، رهبانيت و گوشه نشينى وجود ندارد، و گوشه‌ گيرى‌ در عبادتگاه‌ها، صومعه‌ها و خانقاه‌ها از دين‌ اسلام‌ نيست‌، ولى در اختلاط با مردم و همچنين در عزلت رواياتى وارد شده است كه دلالت بر فضيلت هر كدام دارد.
در فضيلت اختلاط و رفت و آمد با مردم روايات پايين وارد شده است:
پيامبر صلى الله عليه و سلم فرمودند:
" الْمُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنْ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لا يُخَالِطُ النَّاسَ وَلا يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ " (صحيح الباني و ترمذي 5207 و ابن ماجه 4032)
يعنى: " يك فرد مسلمان اگر با مردم معاشرت كند و بر اذيت آنها صبر كند بهتر است از كسى كه با مردم معاشرت نمي كند و بر اذيت آنها صبر نميكند "
و در روايتى ديگر امده است كه:
" مَرَّ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشِعْبٍ فِيهِ عُيَيْنَةٌ مِنْ مَاءٍ عَذْبَةٌ فَأَعْجَبَتْهُ لِطِيبِهَا . فَقَالَ : لَوْ اعْتَزَلْتُ النَّاسَ فَأَقَمْتُ فِي هَذَا الشِّعْبِ ، وَلَنْ أَفْعَلَ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَذَكَرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : ( لا تَفْعَلْ ، فَإِنَّ مُقَامَ أَحَدِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنْ صَلاتِهِ فِي بَيْتِهِ سَبْعِينَ عَامًا . أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ الْجَنَّةَ ؟ اغْزُو فِي سَبِيلِ اللَّهِ . مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَوَاقَ نَاقَةٍ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ ) (صحيح ترمذى رقم 1348).
يعنى: " مردى از اصحاب رسول الله صلى الله عليه و سلم از دره اى رد شد كه داراى آب زلال و شيرينى بود كه مورد پسند وى قرار گرفت و به خودش گفت: چرا از مردم كناره گيرى نكنم و در اين دره (براى عبادت) زندگى كنم؟ و اين كار را نخواهم كرد مگر اينكه از پيامبر صلى الله عليه و سلم اجازه بگيرم. پس اين موضوع را براى پيامبر صلى الله عليه و سلم بيان كرد و پيامبر صلى الله عليه و سلم فرمود: " اين كار را نكن، زيرا جايگاه شما در جهاد در راه خدا بهتر است از هفتاد سال نماز خواندن در خانه اش، مگر نميخواهيد خداوند شما را بيامرزد و وارد بهشت كند؟ در راه خدا جهاد كنيد، هر كسى كه به اندازه شير گرفتن يك شتر در راه خدا جهاد كند بهشت بر او واجب ميشود "
و در فضيلت عزله و گوشه نشينى و ترك مردم روايات پايين وارد شده است:
" يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَن " (صحيح بخارى 7088)
يعنى: " نزديك است كه بهترين مال مسلمان گله ى گوسفندى باشد كه آنها را در دره ى كوهى و يا جايگاههاى بارش باران دنبال ميكند (ميچراند) و براى حفظ دينش و فرار از فتنه به اين اماكن پناه ميبرد "
اين روايت دليل بر برترى عزلت بر اختلاط با مردم ميباشد ولى در زمانيکه كه فتنه و آشوب به اوج رسيده باشد.
حافظ ابن حجر در كتابش )فتح الباري 13/42) گفت:
" وَالْخَبَر دَالّ عَلَى فَضِيلَة الْعُزْلَة لِمَنْ خَافَ عَلَى دِينه "
اين خبر دلالت بر فضيلت عزلت دارد براى كسى كه ترس از فساد دينش داشته باشد "
و سندي در شرح نسائي (8/124) گفت:
" اين روايت دلالت بر جائز بودن عزلت است، بلكه در روزهاى فتنه بهترينش همين است "
و بطور خلاصه، در جمع بين اين روايات ميتوان گفت که در زمان فتنه و آشوب كه ترس از فساد دين باشد بهتر است از مردم عزلت و گوشه نشينى شود، ولى در روزهاى معمولى اختلاط با مردم بهتر است بعلت فضيلتهايى كه ميتوان كسب كرد از قبيل نماز جماعت و زيارت مريض و تشييع جنازه و غيره.
والله اعلم
وصلي الله وسلم علي محمد و علي آله و اتباعه الي يوم الدين
سايت جامع فتاواي اهل سنت و جماعت
IslamPP.Com