قال ابن الجوزي ( تلبيس إبليس: 447) ‏عن يحيى بن معاذ يقول: «اجتنب صحبة ثلاثة أصناف من الناس العلماء الغافلين والفقراء المداهنين والمتصوفة الجاهلين».
امام ابن جوزی در کتاب "تلبیس ابلیس" آورده: از يحيي بن معاذ نقل است كه فرمود: «از صحبت سه گروه بپرهيزيد: عالمان غافل، فقيران تملق گو و صوفیان جاهل».

تفسیر سوره شرح

مکی و 8 آیه است.
بسم الله الرحمن الرحیم
آیه ی 8-1:
أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ آیا سینه ات را برایت نگشودیم ?
وَوَضَعْنَا عَنكَ وِزْرَكَ و، بار گرانت را از پشتت بر نداشتیم ?
الَّذِی أَنقَضَ ظَهْرَكَ باری که بر پشت تو سنگینی می کرد ?
وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ آیا تو را بلند آوازه نساختیم ?
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یسْرًا پس ، از پی دشواری آسانی است
إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یسْرًا هر آینه از پی دشواری آسانی است
فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ چون از کار فارغ شوی ، به عبادت کوش
وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ و به پروردگارت مشتاق شو.
خداوند متعال بر پیامبرش منت می گذارد و می فرماید:« أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ» آیا دل و سینه تو را برای مقررات دینی و دعوت به سوی خدا و متصف شدن به فضایل اخلاقی و روی آوردن به آخرت و خوبی ها گشودیم؟! پس دل تو تنگ بود، به گونه ای که پذیرای هیچ خیر و خوبی نبود اما اکنون آن را گشوده می یابی.
« وَوَضَعْنَا عَنكَ وِزْرَكَ» و آیا گناهت را که بر پشت تو سنگینی می کرد از دو تو برنگرفتیم؟ همان طور که خداوند متعال می فرماید:« لِّیَغفِرَ لَکَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِکَ وَمَا تأَخَّرَ» تا خداوند گناهان گذشته و آینده ات را بیامرزد. « وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ» و مقام و جایگه تو را بلند گرداندیم و نام نیکی از تو برجای گذاردیم که هیچ کسی از جهانیان به آن نرسیده است. پس هرگاه خداوند ذکر شود پیامبر(ص) هم همراه با او یاد می گردد.
همچنان که در داخل شدن به اسلام و در اذن و اقامه و خطبه ها و امور دیگری که خداوند یاد پیامبرش را در آن ها بلند گردانده است. و او چنان در دل امتش محبت دارد و مورد تعظیم و بزرگداشت است که هیچ کسی بعد از خداوند چنین نیست. خداوند بهترین پاداش را در برابر امت به او بدهد.
« فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یسْرًا ؛ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یسْرًا» این مژده بزرگی است که هرگاه سخ تی و دشواری در میان آید آسانی همراه آن خواهد بود، حتی اگر سختی و دشواری در سوراخ سوسماری برود آسانی بر آن وارد می شود و آن را بیرون می آورد. همان طور که خداوند متعال می فرماید:« سَیَجعَلُ اللَّهُ بَعدَ عُسرِ یُسرَا» خداوند بعد از سختی، آسانی خواهد آورد. و همان طور که پیامبر (ص) فرمود:« فرج به همراه سختی و اندوه است و آسانی با سختی همراه است.»
و معرفه آمدن کلمه ی «عسر» در هر دو آیه بر این دلالت می کند که سختی و دشواری یکی است و نکره بودن کلمه «یسر» نشانگر آن است که آسانی تکرار خواهد شد. و معرفه بودن کلمه ی «العسر» که الف و لام آن بر استغراق و عموم می باشد دال بر این است که سختی و دشواری هرچند شدت یابد در آخر آسان خواهد شد و آسانی با آن همراه خواهد بود. سپس پیامبرش را به صورت مخاطب اصلی و مومنان را به تبع او دستور داد تا خدا را سپاس گذارند و وظیفه خود را در برابر عظمت او انجام دهند و فرمود:« فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ» وقتی از کارهایت فراغت یافتی و در دل تو چیزی که آن را دچار مشکل نماید باقی نماند در دعا و عبادت بکوش.
« وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ » و برای اجابت دعای خود فقط به پروردگارت روی بیاور و از کسانی مباش که وقتی کار و بارشان تمام می شود به بازی و سرگرمی مشغول می شوند و از پروردگار خود و از ذکر او اعراض می کنند. و اگر چنین کنی آن گاه از زیان کاران خواهی بود. و گفته شده معنی آیه چنین است: هرگاه از نماز فارغ شدی و آن را کامل نمودی در دعا بکوش و در خواستن نیازهایت به او روی بیاورد. و کسی که چنین گفته بر مشروعیت دعا و ذکر بعد از نمازهای فرض استدلال کرده است . والله اعلم.
پایان تفسیر سوره شرح

تفسیر راستین (ترجمه تیسیر الکریم الرحمن)، تألیف:علامه شیخ عبدالرحمن بن ناصر السعدی «رحمه الله» متوفای 1376 هجری قمری (1334هجری شمسی)، ترجمه: محمد گل گمشادزهی

مصدر:
دائرة المعارف شبکه اسلامی
islamwebpedia.com